Dược tính của hạt ý rĩ

Ý RĨ

Hạt ý rĩ có dược tính cao và đắt tiền, cho nên thường dùng làm vị thuốc hơn thực phẩm.

Ý rĩ chủ trị những khí ẩm ướt mà lại nóng nực trong người, khiến gân co quắp, khó co duỗi, và những bệnh phong thấp tê bại, chân tay mất cảm giác, mất cử động. Ý rĩ cũng thông trường vị, lợi tiểu, chữa sưng tay thũng chân, da nứt nẻ như vẩy cá, bàn tay bàn chân bong tróc từng lớp như thay da. Các chứng ẩm thấp ở xứ lạnh, thường dùng Thương Truật, bạch truật và các thuốc nóng để trị liệu, nhưng ở xứ nóng như Việt Nam, khí hậu vừa ẩm vừa nóng, nếu dùng các thuốc nóng như trên thì càng làm nóng thêm, bệnh không hết mà nặng thêm. Chỉ có ý rĩ chà sạch vỏ, sao vàng chung với gạo nếp, nhặt nếp ra, chỉ lấy ý rĩ giã thành bột, nấu cháo chung với hạt sen, khoai mài ăn vừa ngon vừa bổ vừa mát.

Ý rĩ chả sạch vỏ, giữ nguyên sắc trắng, nấu cháo ăn, chữa các bệnh Phổi như khô Phổi, nóng Phổi, ho khan, ho đờm, có mùi thối hay lẫn màu hồng. Theo Đông y, trị Phổi không thuốc nào bằng ý rĩ, nó dẫn khí hư trong Phổi xuống ruột già để tống ra ngoài. Phụ nữ có thai không dùng, vì nó rút khí xuống mạnh quá, hại thai.

Các danh y Trung Quổc thời xưa đã bàn về ý rĩ khá nhiều. Nhân Quyền viết: “Ý rĩ chữa Phổi khô đau. Phế khí đưa lên hay trong Phổi có ung nhọt, ho, hắt hơi, sổ mũi, nhổ nước miếng vặt. Dùng ý rĩ nấu kỳ lấy nước cốt cô đặc uống, trị phổi sưng có độc” (Dược tính bản thảo). Mạnh sầu viết: “Ý rĩ là vị thuốc chứa cả hai thứ lạnh và ẩm cước khí rất thần hiệu” (Thực liệu bản thảo). Trần Tang Khí viết: “Dùng ý rĩ nấu sôi, nấu cơm, làm bánh, nấu cháo, ăn khỏi đói, lấy nước cốt uống khỏi khát, lại còn giết được ký sinh trùng trong bụng” (Bản thảo Thập Di). Khâu Tông Thích viết: “Ý rĩ bổ Dạ dầy, ích Phổi, trừ ẩm, thanh nhiệt, hạ khí, hòa vinh vệ, nhất là chữa xương gân không co duỗi được” (Bản thảo Diễn Nghĩa). Lý Thời Trân viết: “Ý rĩ giúp vị khí, bổ tỳ kinh, bổ Phổi, thanh nhiệt, trị phong, thắng thấp. Nấu cơm hay xôi ăn, chữa lãnh khí. Nấu nước uống, lợi thủy, chữa nhiệt lậu” (Bản thảo Cương mục). Cù Hi Ưng viết: “Ý rĩ vị ngọt hơi lạt, khí hơi lạnh, không độc. Sách Nội Kinh nói: “Những khí ẩm của đất cảm vào da thịt, làm hại huyết mạch gân xương, và những gió chướng hơi lạnh, ẩm thấp nơi đất cát, ba thứ ấy hợp lại làm cho tê bại thì có ý rĩ, tính khô chữa ẩm, vị ngọt bổ tỳ, lại thêm vị lạt tiết khí. Cho nên ý rĩ chủ trị các chứng gân xương co rút, phong thấp, tê bại”. (Bản thảo Sơ Kinh). Hoàng Cung Tú viết: “Y rĩ dùng rất công hiệu cho con người. Các sách đều chép: ở trên nó thanh nhiệt trong Phổi, ở dưới nó chữa những chứng tê thấp, sắc trắng đi vào Phổi, tính mát thanh nhiệt, vị ngọt vào Dạ dầy, vị lạt thắng ẩm. Nhưng cần biết rằng tính nó đưa lên ít, đưa xuống nhiều” (Bản thảo Cầu Chân).

Hạt ý rĩ Việt Nam to, trắng, béo, tốt, nhiều khí lực hơn các giống trồng ở nước ngoài, kể cả Trung Quốc hay Âu Mỹ.

hạt ý rĩ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *